Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Di chỉ khảo cổ hang Nà Mò (huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn) trong văn hóa tiền sử Việt Nam

( Cập nhật lúc: 16/08/2017  )

     Hang Nà Mò là một hang đá vôi thuộc địa phận thôn Nà Cà, xã Hương Nê, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn, đây là một di chỉ khảo cổ học quan trọng của tỉnh Bắc Kạn được phát hiện năm 2012. Năm 2013, Bảo tàng tỉnh và Viện Khảo cổ học Việt Nam đã tiến hành khai quật với diện tích 15m2, quá trình khai quật đã phát hiện 283 công cụ đá, 14kg xương răng, động vật, 04 mộ táng, 03 dấu tích bếp. Theo phân loại của di tích khảo cổ, hang Nà Mò thuộc loại hình di chỉ cư trú - mộ táng.

     Các nhà nghiên cứu  cho rằng chủ nhân di chỉ hang Nà Mò thuộc văn hóa khảo cổ Bắc Sơn (hay còn gọi tắt là văn hóa Bắc Sơn) - một nền văn hóa cổ nổi tiếng của Việt Nam. Sau gần 100 năm phát hiện, nghiên cứu, cho đến nay nhiều vấn đề liên quan đến văn hóa Bắc Sơn vẫn còn bỏ ngỏ, như vấn đề niên đại, giai đoạn phát triển tiếp sau của cư dân Bắc Sơn cổ, hay ý nghĩa của những viên đá phiến, nhỏ, dài, trên thân có những dấu mài hai rãnh song song được phát hiện với số lượng lớn trong các di tích thuộc nền văn hóa này. Hai rãnh song song trên những viên đá phiến đó được giới nghiên cứu khảo cổ học gọi là “dấu Bắc Sơn”. Trong đợt khai quật năm 2013 tại di chỉ hang Nà Mò đã phát hiện 14 viên đá có “dấu Bắc Sơn”. Đó là dấu hiệu rõ nét nhất để khẳng định cư dân hang Nà Mò thuộc về văn hóa Bắc Sơn.

   

 Địa tầng di chỉ khảo cổ hang Nà Mò, xã Hương Nê, huyện Ngân Sơn.

 

     Trong các công trình nghiên cứu khảo cổ học, các nhà nghiên cứu gần như thống nhất xếp văn hóa Bắc Sơn vào sơ kỳ thời đại Đá mới ở Việt Nam, có niên đại từ 9.000 - 5.000 trước công nguyên. Đối với di chỉ hang Nà Mò hiện tại có ba niên đại C14 của lớp 4, lớp 5 và lớp 7 lần lượt là 4.770±220BP, 4.930±225BP, 5.650±170BP (BP là chữ viết tắt của cụm từ before present trong tiếng Anh có nghĩa là cách ngày nay). Căn cứ vào địa tầng hố khai quật, niên đại C14 của mẫu vỏ ốc thu được, PGS.TS Nguyễn Quang Miên (Viện Khảo cổ học Việt Nam) xác định khung niên đại cho hang Nà Mò trong khoảng 4.700 - 3.200BC (BC là chữ viết tắt của cụm từ before Christ trong tiếng Anh nghĩa là trước năm của Chúa hay trước công nguyên). Với khung niên đại đó chủ nhân hang Nà Mò lại thuộc về thời trung kỳ Đá mới ở Việt Nam tương đương với văn hóa Cái Bèo, Đa Bút, Quỳnh Văn, di chỉ Bàu Dũ ở vùng ven biển Đông Bắc và Bắc Trung Bộ. Điều này đặt ra một câu hỏi mới đối việc việc xác định khung niên đại của văn hóa Bắc Sơn.

     Nhận xét về bộ sưu tập công cụ đá Nà Mò, PGS.TS Trình Năng Chung và TS. Nguyễn Trường Đông trong công trình “Hang Nà Mò (Bắc Kạn) và vấn đề niên đại Văn hóa Bắc Sơn” (Tạp chí Khảo cổ học số 6 năm 2016) đã viết: “Tại hang Nà Mò, ở giai đoạn trung kỳ Đá mới dường như chưa tách khỏi truyền thống Bắc Sơn” và di chỉ này “cần phải được xem như hiện tượng báo dẫn về một giai đoạn muộn của văn hóa Bắc Sơn: giai đoạn trung kỳ Đá mới”.

     Những tư liệu mới cho phép chúng ta nhận thức hang Nà Mò là một di chỉ khảo cổ quan trọng, hết sức có ý nghĩa đối với khảo cổ học vùng núi Đông Bắc nói riêng và Việt Nam nói chung. Đây là dấu gạch nối còn thiếu mà bấy lâu nay đã được nhiều nhà khảo cổ học cố công tìm kiếm để giải đáp mối quan hệ giữa cư dân Hòa Bình - Bắc Sơn cổ với những nhóm cư dân hậu kỳ đá mới trong khu vực Đông Bắc.

     Với ý nghĩa lịch sử đó, di chỉ khảo cổ hang Nà Mò, xã Hương Nê, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn rất cần được bảo vệ, tôn tạo, phát huy giá trị di tích. Nếu được quan tâm đầu tư thì đây sẽ là điểm đến hấp dẫn cho du khách do di tích chỉ cách quốc lộ 279 chưa đầy 100m, đường đi vào thuận tiện, đến đây du khách vừa được khám phá lịch sử, vừa được chiêm ngưỡng hệ thống thạch nhũ kỳ ảo trong hang. Những tiềm năng đó hứa hẹn di tích sẽ là điểm đến khám phá thu hút đông đảo khách du lịch đến với huyện Ngân Sơn nói riêng, tỉnh Bắc Kạn nói chung./.

Tác giả:  Hoàng Văn Hạnh
Nguồn: 
Sign In